ΟΡΙΣΜΟΙ

Ορισμός του εκφοβισμού

Ο εκφοβισμός έχει ορισθεί ως μια επιθετική, σκόπιμη πράξη ή συμπεριφορά που εκδηλώνεται από ένα άτομο ή ομάδα ατόμων επαναλαμβανόμενα, έχει διάρκεια στο χρόνο και απευθύνεται σε ένα άτομο (θύμα) που δεν μπορεί να υπερασπιστεί εύκολα τον εαυτό του (Olweus, 1993). Ο ορισμός αυτός υπογραμμίζει τη σκοπιμότητα του εκφραστή της βίαιης συμπεριφοράς και την πρόκληση φυσικής ή ψυχολογικής βλάβης στα θύματα. Επιπλέον, η διαφορά του εκφοβισμού με τις συνηθισμένες διαμάχες μεταξύ των παιδιών είναι ότι αυτός εμφανίζει επαναληψιμότητα και ότι υπάρχει ανισορροπία ισχύος μεταξύ του θύτη και του θύματος, με την επιβεβαίωση της κυριαρχίας του θύτη πάνω στο θύμα (ως προς την ηλικία, τη φυσική δύναμη κ.λπ.) (Cullingford & Morrison, 1995).


Διαφορετικές μορφές εκφοβισμού

Οι Sharp και Smith (1994), ανάλογα με τον τύπο και την ένταση της επιθετικής συμπεριφοράς, επισημαίνουν τις ακόλουθες μορφές εκφοβισμού:

Φυσικός εκφοβισμός χειρονομίες, σπρώξιμο, επίδειξη φυσικής δύναμης),

Λεκτικός εκφοβισμός (τραυματισμός, εκβιασμός, ταπείνωση, καταπίεση, προσβολή, βρίσιμο),

Έμμεσος εκφοβισμός (κοινωνική χειραγώγηση που αφορά στη χρησιμοποίηση των άλλων ως μέσα αντί για την άμεση επίθεση στο θύμα, για παράδειγμα, ενοχλητικά και επιθετικά σχόλια, συστηματική εξαίρεση ενός ατόμου από τις δραστηριότητες μιας ομάδας κ.λπ.).

Ο φυσικός και ο λεκτικός εκφοβισμός μπορούν να θεωρηθούν ως άμεσες μορφές, καθώς εμπεριέχουν την κατά πρόσωπο επαφή του θύτη με το θύμα

Ορισμός του κυβερνοεκφοβισμού

Ένας κοινά αποδεκτός ορισμός του κυβερνοεκφοβισμού είναι: ‘Μια επιθετική, σκόπιμη πράξη που εκδηλώνεται από μια ομάδα ατόμων ή ένα άτομο με τη χρήση ηλεκτρονικών μέσων επαφής, που είναι επαναλαμβανόμενη, έχει διάρκεια στο χρόνο και απευθύνεται σε ένα θύμα που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του (Smith et al., 2008).

Ο θύτης του κυβερνοεκφοβισμού μπορεί να δρα ανώνυμα και να διασπείρει τις προσβολές μέσω διαδικτύου, το οποίο του παρέχει τη δυνατότητα να τις διαδώσει σε ανεξέλεγκτο αριθμό ατόμων

Διαφορές μεταξύ κυβερνοεκφοβισμού και παραδοσιακού εκφοβισμού

Ο κυνερνοεκφοβισμός έχει αφενός στοιχεία που δείχνουν ότι αποτελεί συνέχεια του παραδοσιακού εκφοβισμού και αφετέρου άλλα επιπρόσθετα όπως: α) έναν μεγάλο αριθμό ακούσιων ή εκούσιων μαρτύρων (bystanders), οι οποίοι πολύ συχνά δε γνωρίζουν το θύμα, β) την έκφραση επιθετικότητας που δε γίνεται κατά πρόσωπο (το οποίο σημαίνει ότι ο θύτης δε μπορεί να δει τις συνέπειες της επιθετικότητάς του στο θύμα και, συνεπώς, δε μπορεί να αναπτύξει μηχανισμούς ενσυναίσθησης που θα μπορούσαν να δράσουν ανασχετικά στις επιθέσεις) και γ) τη δυνατότητα των θυτών να διατηρήσουν την ανωνυμία των επιθετικών τους πράξεων.

Επιπλέον, το στοιχείο της επαναληψιμότητας των επιθετικών ενεργειών από τη μεριά του θύτη πρέπει να αναθεωρηθεί, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του τρόπου επικοινωνίας σε ένα εικονικό περιβάλλον: ένα μεμονωμένο γεγονός που γίνεται ορατό σε χιλιάδες μάρτυρες (π.χ. στο YouTube) μπορεί να προκαλέσει βλάβη στο θύμα ακόμα και αν δεν επαναληφθεί στο μέλλον. Τα βίντεο ή οι αναρτήσεις σε ένα blog είναι συνέχεια διαθέσιμα και μπορούν να ειδωθούν από απεριόριστο αριθμό ανθρώπων σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Μια άλλη διαφορά μεταξύ του κυβερνοεκφοβισμού με τον παραδοσιακό εκφοβισμό αφορά στη δυσαναλογία της δύναμης μεταξύ του θύτη και του θύματος. Για παράδειγμα, τα ηλεκτρονικά μέσα δεν απαιτούν δύναμη με την έννοια της φυσικής-σωματικής της μορφής. Ακόμη και ένα άτομο, μέσα στη μυστικότητα του δωματίου του, χωρίς ιδιαίτερες φυσικές ικανότητες, μπορεί να εκδηλώσει συμπεριφορές εκφοβισμού σε έναν απεριόριστο αριθμό θυμάτων, ακόμα και με λίγες διαδικτυακές επαφές.

Τέλος, πρέπει να λάβουμε υπόψη το ζήτημα της σκοπιμότητας που σχετίζεται με την  επιθετική πράξη: όσο εύκολη και αν θεωρηθεί η διάγνωση της πρόθεσης πίσω από μια πράξη παραδοσιακού εκφοβισμού, τόσο πιο απαραίτητο είναι στον κυβερνοεκφοβισμό η ανάληψη ευθύνης να επεκταθεί και να συμπεριλάβει και αυτούς που ‘απλά’ βλέπουν ένα βίντεο και αποφασίζουν να το στείλουν σε άλλους.
 
unibo europa