Definicje

Bullying

Przez bullying rozumie się akt agresywnego, zamierzonego zachowania, które jest podejmowane w sposób powtarzalny, przez dłuższy czas, przez jednostkę lub grupę osób wobec ofiary, która nie jest w stanie się skutecznie bronić  (Olweus, 1993). W tej definicji kładzie się nacisk na intencjonalność tego zachowania, którego celem jest spowodowanie u ofiary fizycznego lub psychicznego uszczerbku. Ponadto, różnica między często spotykanymi wśród dzieci i młodzieży konfliktami, nieporozumieniami a bullyingiem polega również na powtarzalności (długotrwałości) i nierównowagą sił między ofiarą i sprawcą, który posiada przewagę np. pod względem siły fizycznej, wieku itp (Cullingford and Morrison, 1995).

Rodzaje Bullying

Sharp i Smith (1994) wymieniają następujące formy bullyingu zgodnie z typem i charakterystyką podejmowanych działań:
• bullying fizyczny (bicie, popychanie, szarpanie etc.)
• bullying werbalny (szantażowanie, zastraszanie, obrażanie, wyzywanie etc.),
• bullying pośredni/relacyjny (stosowanie manipulacji społecznej jako środka a nie otwarte atakowanie ofiary: np. rozpowszechnianie plotek, izolowanie, wykluczanie z życia grupy etc.). Bullying fizyczny i werbalny można uznać za formy bezpośrednie, gdyż wymagają kontaktu “twarzą w twarz” między ofiara i sprawcą.

Cyberbullying (mobbing elektroniczny)

Szeroko na świecie stosowana definicja charakteryzuje cyberbullying jako akt agresywnego, zamierzonego działania podejmowany przez jednostkę lub grupę osób używających do tego celu telefonów komórkowych/komputera podłączonego do internetu w sposób powtarzalny, w ciągu dłuższego okresu czasu wobec ofiary, której trudno jest się przed tym bronić (Smith i in. 2008). Podkreślane w tym kontekście często jest również poczucie anonimowości sprawcy oraz potencjalnie nieograniczona publiczność danego aktu przemocy realizowanego przy użyciu tzw. nowych mediów.

W Polsce cyberbullying (mobbing elektroniczny) jest konceptualizowany jako jeden z rodzajów agresji elektronicznej (J. Pyżalski, 2012, „Agresja elektroniczna i cyberbullying jako nowe zachowania ryzykowne młodzieży”, Impuls, Kraków), w której zarówno ofiara(y) jak i sprawca(y) należą do grupy rówieśniczej. Agresja elektroniczna to według J. Pyżalskiego rodzaj zbiorczego określenia dla wszystkich aktów agresji, w których narzędziem jej realizacji są nowe technologie komunikacyjne - telefony komórkowe lub Internet. (Więcej na temat agresji elektronicznej np. na stronie projektu ROBUSD  http://www.robusdproject.wsp.lodz.pl/5_opis.pdf w: J. Pyżalski: Agresja elektroniczna i cyberbullying – stary dom z nową fasadą? Nowe technologie komunikacyjne w życiu młodzieży, WSP, Łódź, 2011). Pozostałe rodzaje agresji elektronicznej ze względu na typ ofiary wyróżnione przez Pyżalskiego to: agresja elektroniczna wobec pokrzywdzonych (osób słabszych od sprawcy, które nie potrafią się obronić np. osób uzależnionych, upośledzonych umysłowo), agresję elektroniczną wobec celebrytów (np. aktorów, piosenkarzy), agresję elektroniczną wobec nieznajomych (osób, których sprawca nie zna ani offline ani online), agresję elektroniczną uprzedzeniową (agresja ta nie dotyczy konkretnej jednostki, ale odnosi się do pewnych grup reprezentujących określone poglądy, narodowość, orientację seksualną itp.) oraz wspomniany wcześniej cyberbullying/ mobbing elektroniczny.

Różnice między tradycyjnym bullyingiem i cyberbullyingiem

Niektóre cechy cyberbullyingu można wprost porównać do tych występujących w tradycyjnym bullyingu, niektóre zaś są skutkiem zaangażowania technologii informacyjno-kumunikacyjnych jako narzędzi używanych do szkodzenia innym np. znaczna liczba świadków, którzy najczęściej nie znają ofiary czy brak bezpośredniego kontaktu sprawcy  z ofiarą. Sprawca w ten sposób nie widzi krzywdy jaką wyrządził, co utrudnia u niego uruchomianie się mechanizmów empatycznych.

Ponadto, powtarzalność w cyberbullyingu wynika nie tylko z intencji sprawcy ale przede wszystkim z cech komunikacji zapośredniczonej. Pojedynczy incydent np. umieszczenie klipu video w jakimś serwisie internetowym czy dokonanie wpisu na blogu może powodować wielokrotnie odczuwaną krzywdę u ofiary, ponieważ efekty takich działań są widoczne i łatwo dostępne dla użytkowników sieci. Kolejna różnica między tradycyjnym bullyingiem i jego elektroniczną odmianą dotyczy znaczenia nierównowagi między ofiarą i sprawcą. Używanie nowych mediów w celu zaszkodzenia innym nie wymaga posiadania siły fizycznej. Nawet jedna osoba w swoim pokoju może w relatywnie łatwy sposób zrealizować akty agresji elektronicznej wobec wielu użytkowników sieci internetowej czy komórkowej. Wreszcie, charakteryzując cyberbullying musimy wziąć pod uwagę inne niż w tradycyjnej przemocy rówieśniczej znaczenie intencjonalności szkodzenia. Stosunkowo oczywisty jest wrogi zamiar sprawcy agresji w sytuacji “twarzą w twarz”, natomiast w cyberbullyingu odpowiedzialność za powodowanie krzywdy spoczywa również na tych, którzy „tylko” oglądają lub rozsyłają innym treści przedstawiające niekorzystną sytuację ofiary.

 
unibo europa